Laburo España: 250.000 ofertas de empleo

Español en Aragón

Archibau en Opinions • Fecha: 14-03-2006 11:28:24

Opinions sobre a norma



Leigo d'a Ziber Rufierta un binclo enta o Diario de l'Alto Aragón. I amaneix María Antonia Martín Zorraquino, catedratica de luenga d'a nuestra Unibersidat.

O títol ye: "Aragón ye una d'as rechions que ye más amán o español exemplar".

Me fa muito goyo de leyer ixo, porque estoi que tiene razón, o castellano que se charra en as zonas más castellanizadas y en as ziudatz ye, ta yo, o castellano más majo que i hai, comparable a o castellano charrau por catalans.
Y ye que aquí, en Aragón, pronunziamos bien a ll y a y, as s y z, no somos ni leistas ni laistas, no somos dequeistas...
- Fonolochicament, ye un mui buen castellano.
- Lexicament, tenemos a caracteristica de totz os aragonesismos que encara conserbamos, pero como isto ya os chobens lo ban perdendo a escape, ya luego será cuasi normatibo tamién.
- En morfosintaxis, si no por totz os elementos en aragonés, tamién tendrianos un 10!

Me fa mal sentir o castellano de Madrit y de Castiella, noto mui diferent o castellano de Andaluzia y o sur... y más encara o hispanoamericano, encara que me'n regale por l'azento y pronunziazión archentina.

A la fin, si no por l'aragonés, prou que en Aragón se charraría un castellano más puro d'aragonesismos!
O que pasa ye que IXA ye una d'as razons por as que ha de implantar-se más y millor l'aragonés! ta que os ninos sepan difenenziar entre aragonés (aragonesismos) en o suyo castellano, y castellano (castellanismos) en o suyo aragonés. A clau ye prenzipiar a deixar as cosas claras, diferenziar y amostrar ambas luengas por igual, y beyer os resultaus que cuento que serían mui buenos ta ambas luengas.

Comentarios?

Escrito por Charrabís
(7) Comentarios • (0) ReferenciasBinclo pernanén


Referencias (URL para referencias)


Comentarios

  1. No creo que el hecho de que en la Castilla del Alto Ebro, por ponerte un ejemplo, el mal denominado "leísmo" sea "mal hablar". Eso son prejuicios lingüísticos de primero de carrera. Sobre esas cuestiones que dices de diferenciación de la ll y y, por simplificar, no estoy de acuerdo. Resulta que en las hablas de esta Castilla primitiva también se diferencia...por los más mayores. He sentido hablar a muchos zaragozanos, jóvenes y viejos, y te puedo decir que el yeismo se produce. Del mismo modo que en zonas de Catalunna (el tecaldo no tiene ennes, :) ). Pienso que cuando te refieres a "castellano de Castiella" te refieres únicamente a la Extremadura Castellana (Madrid entre otras ciudades) y a lugares NO castellanos que han adoptado el nombre por tradición secular, por ejemplo: Salamanca, Valladolid... No es este blog lugar para tratar esto, lo sé. Pero creo que el enfoque qeu das es un tanto "típico" y no deja de mostrar, curiosamente, cierta alegría por el buen castellano de Aragón. No digo que no tengan que querer esa lengua, pero no debería ser motivo de alegría para los aragonesófonos el ver como se "pierde terreno". Muchas gracias y continua con el blog, está bastante bien.

    ornitólogo — 14-03-2006 13:54:05

  2. "Del mismo modo que [el yeísmo se da] en zonas de Catalunna (el tecaldo no tiene ennes, :) )."

    El ieisme-ieisme, en el cas de les zones catalanòfones, només se produeix en castellanoparlants o neo-catalanoparlants. Una altra cosa és el ieisme dialectal (Osona, parts de Mallorca...) que només se produeix quan nya una iod, com "muller" (/mu'ie/ a Vic), i no en, per exemple, palatalitzacions inicials de /l/, com "lluna" (/'lluna/ a Vic). La qual cosa demostra que no és una desaparició absoluta de la /ll/, sinó un fenomen de fonètica històrica. Mira't això:
    ____________________________________________________________

    Cal distingir dos tipus de ieisme, l'etimològic i el no etimològic:
    1/ El ieisme etimològic s'originà en l'antiguitat en gran part del cat. central a excepció de la franja costera barcelonina on -com en cat. occidental- triomfà la solució lleista. El fenomen consistix en la deslateralització de /´/> [j] dels grups etimològics C'L, G'L, L'Y y T'L. En lleonés es produïx un fenomen paral·lel (muller > muyer) i també en castellà on est procés va fer passar [´] a [x] ([´]>[Z]>[S]>[x]). Vejam un quadre comparatiu del català occidental (més el tarragoní i barceloní), el cat. or. ieista i el castellà.

    cat. occ.___cat. or.____castellà

    C'L feno[´]........ feno[j]...........hino[x]o

    G'L re[´]a...........re[j]a.............re[x]a

    L'Y pa[´]a...........pa[j]a.............pa[x]a

    T'L ve[´]a...........ve[j]a.............vie[x]a

    2/ El ieisme no etimològic consistix en el pas de /´/ a [j] siga quin siga l'origen etimològic de /´/. Al contrari que el ieisme etimològic, el ieisme no etimològic és un fenomen actual, importat del castellà on el fenomen predomina en l'actualitat. El ieisme no etimològic pot sentir-se en jóvens de tot arreu del domini i és més notable en zones de forta influència castellana: nuclis urbans valencians, especialment de la zona apitxada (València, Sagunt, Alzira, etc.) així com a la Catalunya francesa on el canvi és degut a la pressió del francés. També hi ha ieisme no etimològic a les Balears (especialment a Palma i Maó) i no és desconegut entre el jovent castellanitzat de Catalunya.

    http://www.geocities.com/SoHo/Cafe/9308/afi.html

    Guineu — 14-03-2006 21:31:53

  3. 1. En primerías, quiero felizitar-te por iste o tuyo blog: sobrebueno. No goso de escribi-ie muito, pero leigo toz os articlos. Son feitos en un aragonés ambute de pincho (a lo menos ixo me pa a yo) y os temas que ficas son muito intresans.Ta yo ye o millor blog en aragonés, por isto y porque o suyo aspeuto ye prou atrautibo. Qui sape, puestar que cuan millore o mío aragonés prebe de fer un blog de zienza como ixe atro que metiés ixatrodiya feito en castellán y muito pincho tamién.

    2. Ta yo no bi ha chen que charre mal una luenga por aspeutos morfosintaticos u mesmo lesicos. No charra millor ixe que diz "malacatón" que ixatro que diz "melocotón" por meter un exemplo. O mundo en o que bibimos ye muito pijauto y gosa de meter-ie normas ta fer as cosas "millors" cuan en reyalidat l'onico que fan ye florer. En iste caso bade a dibersidat cultural, a cuala ya ye muito menazata con a globalizazión que bibimos en a soziedat d'o primer mundo.

    3. Ixo de que se faiga una esferenza drente as parolas castellanas y as parolas aragonesas en Aragón ye prou positibo, pero ta yo no ye bueno por o benién: muita chen a ro saper que fa serbir parolas aragonesas dixará d'emplegar-las como s'ha feito dente asabelo tiempo dezaga.

    Esprisions!

    Marco — 14-03-2006 21:54:52

  4. No creo que se deba con exclusividad al castellano, si no fíjate en lo que pones: "...així com a la Catalunya francesa...." o ".... a les Balears ...". De todos modos no deja de ser una visión de lo que está "bien" y lo que está "mal". Un lingüista no de debe "preescribir" sólo "describir".
    Por otra parte no deja ser interesante el desarrollo de un proceso similar en castellano y catalán oriental. Gracias por la aclaración, Guineu, si bien conocía el fenómeno de antemano. (De todos modos gracias por la aclaración).

    ornitólogo — 14-03-2006 22:55:43

  5. Ornitologo, siento dezir-te que nunca he dito que ixo sía "hablar mal" que dizes tú. Ye parlar con diferenzia a la norma establita. Entiendo que Mª Antonia Zorraquino ye ixo o que quiere dezir.
    Yo, personalment, cuan yera en primero de carrera, ya sabeba fer ixa diferenziazión.

    Considero "castellano" como sinonimo de "español", y cuan me refiero a un puesto en concreto, parlo de castellano de X. No m'entiendas mal.

    A diferenziazión de ll/y en Aragón ye muito más resistent a la conserbazión que en a resta de territorio hispano-parlant. Y asinas lo dizen totz os estudiosos. As causas pueden estar muitas, pero o important ye que ye un feito contrastau. Si cada begada i hai más yeismo (más encara en a capital) ye porque ye un fenomeno zonal que contina expandindo-se. Iste problema tamién lo tienen en catalán por castellanizazión como bien diz Guineu.

    Sobre o que dizes d'a ll/y en catalán, creigo que Guineu lo ha expuesto mui bien.

    Sobre si no ha d'estar motibo d'alegría... considero que un aragonesofono ha d'alegrar-se por saber parlar seguntes a norma cualsiquier luenga: inglés, castellano u franzés. No entiendo porqué no se'n ha d'alegrar si fa parte d'a suya competenzia y capazidat lingüistica.

    A mía reflexión, y quiero deixar-la clara, yera que, partindo d'as parolas de Mª Antonia Martín Zorraquino, se podría entender que ta benefiziar a os parlants de castellano en aragón, caldría que tenesen unas bases minimas d'aragonés ta que sabesen distinguir ambas luengas. Cosa que intentaba demostrar argumentando que o que separa a o castellano/español d'Aragón, d'a norma establita, son os aragonesismos. Ixe yera o tema zentral.
    Tamién quereba comentar que, personalment, no como lingüista, me feba más goyo de sentir iste castellano aragonés, u o castellano parlau por catalans, u o castellano archentino, por exemplo; que no o castellano madrileño. Ixa yera una custion personal porque estoi que puedo fer istos comentarios en o mío blog, como si digo que me fa mas goyo de beyer chugar a o Barça que no a o Madrit, con o que no quiero dezir que la uno u la otro chuguen mal. Tiens razón que he de diferenziar millor, en proximos comentarios, cuan charro como estudiant de lingüistica u como persona con gustos propios. Prometo fer-lo millor atra begada.

    Marco, te recomiendo que escribas cuan puedas y que contines aprendendo aragonés, que ye una experienzia increyible! Fer un blog t'aduyaría muito, yo t'animo a que prenzipies a faina. Muitisimas grazias por as tuyas parolas!

    Sobre si una luenga ye bien u mal parlada, a respuesta ye que i hai que fer dos distinzions:
    - Normatiba: Una persona puede parlar con una traza más zercana a la normatiba que atra; y no por ixo, ixa atra, ha de fer-lo mal. O que fa ye charrar de traza no normatiba. Ye dezir, si yo digo: "Sube pa mi casa" no charro mal, sino que no lo foi de traza normatiba.
    - Bien/mal: No tiene cosa a biyer con o punto anterior. Parlaré mal cuan diga "Subu pa mi saca" y quiera dezir "Sube pa mi casa". Sobre isto, si quiers, puedo charrar-ne más en atro comentario.

    Yo considero, respecto a ixo d'a norma, que cal tener un referent normatibo que estructure una luenga. Más encara en l'aragonés. Y tiengo en cuenta que i hai muitas luengas que no'n tienen, pero cuento que a l'aragonés le cal.

    Tú creyes que deixarán d'emplegar-las nomás por ixo? Yo no lo sé. Pero una cosa será segura: sabrán que fan parte d'atro sistema lingüistico anterior y adquirirán mayor conzienzia lingüistica.

    Bueno, muitas grazias a os tres por comentar, que m'encantan istos dialogos, y estoi que nos fan pensar muito a totz, que ye o que cal fer. Me cuacaría que continasetz opinando-ne, porque ya beyetz que as cosas no son mica claras y denguno tenemos a razón de tot, encara que defendemos as nuestras ideyas con ganas, berdat?!

    Charrabís — 15-03-2006 00:29:00

  6. Charrabis dixit.

    Fablapensador — 16-03-2006 01:12:33

  7. A entrebista tota en:
    http://www.aragondigital.es/asp/noticia.asp?notid=...

    mallatas — 21-03-2006 08:34:10


Comentar



Recordar datos




LaInformacion.com lainformacion.com - Medio Oficial de los Premios Bitacoras 2009