Sobre Chisla - Chiscla
Archibau en
Opinions • Fecha: 05-01-2006 01:38:30
Por alusions, caldrá dixar bel par de cosas bien claras.

En respuesta a un comentario mui enzertau d'Ireth en l'atro articlo (ixe de debaxo de Chuntos) referindo-se a o comentario d'un siñor en Heraldo, he escrito una chicota opinión. La meto aquí, en a parte cheneral, ta que la podaz leyer toz. Estoi que en ista segunda lectura i he adibiu bella cosa, asinas que mesmo podez chugar a fer comparanza entre as mías dos edizions...
Charrabís diz:
"Ye incomprensible que chen que mesmo dizen explizitamén que no saben charrar aragonés, faigan articlos dezindo o que ye riguroso y o que no'n ye.
"Qué atrevida es la ignorancia", no?
Diré yo cómo ha d'estar en franzés, catalán, hindi u chino??
Yo no comento si en castellano, a frase "verdad de perogrullo" biene d'un siñor que se clamaba asinas u no... porque no lo sé ni lo he estudiau, y ixo que foi filolochía!!
Pero bueno, ya que i hai chen que lo fa, como iste siñor que no sabe aragonés pero leye un diczionario y ya escribe un articlo, pos imos a opinar por aquí tamién...
Una cosa he de dixar clara: no soi ni experto ni cosa, nomás ye una opinion d'una persona que en iste caso sí que sabe aragonés (u miro de saber-lo), y que no escribe articlos en un periodico... pero me boi a mullar un poquet.
Sobre a parola:
Punto 1: Chisla no ye castellano (aquí toz d'acuerdo, mesmo l'articulista).
Punto 2: Chisla ye dialectal en l'aragonés. O común ye gota (como en catalán y castellano por exemplo, no tos n'oblidez).
Punto 3: Chisla parixe estar una onomatopeya, ye dezir, que no tien etimolochía confirmable y, amás, que en puede existir muitas barians!
Punto 4: Yo tiengo claro que chisla y chiscla ye a mesma parola. As dos significan o mesmo (puede aber bels casos d'espezializazión) y as dos son barians.
Punto 5: Chisla, y no chiscla, amanixe en dos diczionarios d'aragonés, ye a saber, o Vocabulario básico bilingüe de Antonio Martínez y o Dizionario breu de a luenga aragonesa de Santiago Bal, editau por o Gubierno d'Aragón.
Con o que no más quiero comentar que chisla parixe más azeptau por os lexicologos. Pero ya digo que como son onomatopeyas, as barians pueden estar muitas.
Sobre os significaus:
Punto 1:
- En castellano (DRAE), gota significa 1) Particla de cualsiquier liquido. 2) fig. Brizna, No queda ni GOTA de pan.
- En catalán gota significa 1) Gota. 2) Pizca. [sinonimo de brizna].
- En aragonés, gota tamién tien os dos significaus 1) Gota. 2) Pizca.
Creigo que con isto ya queda clara a significazión, no?
Punto 2:
Chisla, en ixos dos diczionarios chenerals antes nombraus, tiene os dos significaus comentaus antes ta gota en aragonés.
RESUMEN
CHISLA (u a suya posible barián "chiscla") ye una parola dialectal de l'aragonés sinonima de GOTA.
GOTA (y por tanto chisla) en aragonés tiene os dos significaus tipicos d'ixe conzepto en as luengas d'arredol.
- Gota (cast.) = gota (cat.) = gota (ar.) = chisla/chiscla (ar. dialect.).
Puede estar que no tienga a razón. Nomás he opinau como millor he puesto. Si i hai chen que pueda aportar más cosas (u contradezir-me), que sepa que lo puede fer en iste blog sin dengún problema y que no cal acudir a un periodico ta fer o fato.
Por zierto, os míos maximos respetos ta o diczionario d'Andolz, prou que sí."
Escrito por
Charrabís
(10)
Comentarios •
(0)
Referencias •
Binclo pernanén
Comentarios
-
Yo no puedo replicar a nada de lo que habeis comentado, ya que mi aproximación al aragonés es a través, justamente, de esta página. Así, que tras leer el anterior artículo, boté "Chisla" como nombre de la gotita de la expo. Bueno, no sólo eso, sino que lo he ido comentando por ahí a mis amigos y familia para que boten también.
isterica — 05-01-2006 11:37:17
-
Yo encara abeba botau, o fare ara mesmo
default — 05-01-2006 14:32:30
-
Gracias por la aclaración que tan bien has argumentado. Siendo que Chisla y Chiscla significan lo mismo, Chiscla también sería una buena opción (aunque ya veo que Chisla lleva mucha ventaja y que casi es ya de conocimiento general como se puede ver en la prensa y otros medios). Un saludo!
Ireth — 05-01-2006 18:14:26
-
A bier...en o dizionario d'Andolz amanixen as dos parolas. Chiscla como gota d'augua, y chisla como "gota/poco o nada de algo". U siga, que o problema nomás ha estau creyato por qui ha feito serbir ixa duplizidat ta creyar dudas y no poder meter un nombre en aragonés (usiga rural, cazurro y totas ixas cosa que en dizen) a o moñaco ixe.
ps. Belún abría de escribir una carta a o direutor con os argumens de Chemecos....¿Pillas a indireuta, Santi? Chorche — 05-01-2006 18:27:03
-
A yo, en reyalidat m'importa igual un nombre u atro, o que m'interesa ye que ixe nombre siga en aragonés. Asinas que si con "chisla" s'ha plegau en un consenso, no beigo a razón ta que se propose atro.
L'articulista ixe d'Heraldo no sé si lo faría con mala folla, pero prou que con muita incultura y con ganas de trobar-se importán.
Ai, Chorche, yo no quiero escribir en Heraldo ta isto. Pero qui quiera puede escribir-ie con os mios argumentos y/u os suyos propios. Asinas que ya sabez (ista indirecta tamién ba ta Adrián Tello, que escribe chenial): si querez, respondez a ixe siñor, que ye bien fázil. Charrabís — 05-01-2006 23:25:09
-
En Andorra s'emplega dende siempre chisla, y yo mesmo la emplego de cutio. En Andorra, chisla significa una gota muito chiqueta, cuasi "un siñalín" de gota. S'emplega asobén cuan empezipia a pleber: "Ya empiezan a cair chislicas..." A berdá ye que s'emplega tanto u más o diminutibo de chisla, "chislica", que "chisla". Ye una parola con una bitalidá absoluta, cheneral, en Andorra.
A yo lo nombre que m'ese parexito magnifico ye prezisamén "chislica".
¡Pero qué nombre más sobrebueno ese estato! (aquí m'afalago a yo mesmo). O millor nombre, sin de duda... En o mío fuero interno, será o "mío nombre ofizial", senzillamén porque ye o millor, y ya perdonarez
que por una begada me faiga o farute.
Chislica... Pero qué rebonica que yes. Chuan Chusé Bielsa — 09-01-2006 22:02:55
-
Torno una atra begada ta fer una muito chiqueta alportazión.
A yo me sosprende muito cuan se define "chisla" como sinonimo de
"gota". Ye zierto que tanto una parola como una atra dentrarían dentro
d'un mesmo campo semantico. Pero seguntes o emplego que se fa
en Andorra, an s'emplega "chisla" por parti d'a inmensa mayoría d'a chen, no son parolas sinonimas.
Chisla en cualsiquier caso sería una gota muito, pero que muito chiquinina. Ye dizir, cuan empezipia a pleber, y cayen unas gotetas
que cuasi ni se notan, ixo son "chislas", "chislicas" u"chisletas". Por ixo se diz... "paice que m´han cáido unas chislicas", cuan empezipia a pleber, porque cuasi ni s'aprezian. Dengún no diz cuan ya ha empezipiato a pleber u plebe de rezio que cayen "chislas", lo que alabez cain son "gotas".
Tamién, cuan s'ofrexe bino u atro licor, por exemplo, a persona a la que ixo s'ofrexe, si sólo en quiere una cantidá minima, insignificán, diz "sólo una chislica, gracias".
Anque o legau lingüistico s'ha perdiu de forma alarmán en os ninos, en a resta de napas chenerazionals, en Andorra, o patrimonio lingüistico ye granizo, muito más d'o que a chen que no i bibe puede creyer. Y o mesmo puede izir-se d'os lugars d'a redolada, de Sierra d'Arcos y d'o Baxo Aragón.
A situazión lingüistica d'o Baxo Aragón Istorico... A gran "anomalía",
nunca "entendida", nunca replecata, nunca apreziata, d'o mundo de l'aragonés. Chuan Chusé Bielsa — 11-01-2006 20:17:11
-
Chuan Chusé, estoi que tiens razón.
En ixe sentiu, chisla se fa serbir como "purna" en muitos puestos. D'astí tenemos o berbo "espurniar" que significa como "chispear" en castellano. Tamién con "gota" tenemos un berbo que ye "esgotarziar" (como gotear) que ye sinonimo de "espurniar".
Asinas que:
gotear y chispear (cast.) = esgotarziar y espurniar.
Ixa ye atra d'as razons por que a chisla yo lo considero sinonimo de gota. Prou que en ixo casos tamién.
Recordemos que en aragonés "gota" ye 1) gota; 2) brizna.
Como sinoninos, ye normal que i aiga espezializazión semántica. Y de berdat que yo no teneba ni ideya que se dezise en Andorra!
Una pregunta, una chisla puede estar tamién una purna?
Ya ye zierto que en o Baxo Aragón i hai una riqueza increyible, sí. Si sabes de bel estudio que me puedas pasar d'ixa zona, me faría mui contento que me lo dezises, y si ye en bersión dichital, muito millor.
Un d'os primers comentarios que fazié yera sobre un chicot bocabulario de Valdealgorfa. No sé si alabez lo leyés. Ye iste:
http://chemecos.bitacoras.com/archivos/2005/07/09/... Charrabís — 12-01-2006 20:17:29
-
Bi ha muitar riqueza linguistica en o Baxo Aragón. Encara me fa goyo sentir a o mio bezin de ZGZ, que ye de Samper de Calanda, cuan dize parolas tan normals como laminero, pero tamien dizir finollo o meligo, que tamien deziba o mio pai que yera d'as Cuencas Mineras.
Chorche — 13-01-2006 09:18:09
-
Charrabís, en Andorra, en cheneral no s'emplega chisla ta referir-se a una purna, lo que pasa ye que sí que s'emplega chisla ta referir-se a una coseta muito chiquinina, antiparti de á una gota chicota (pero chicota, chicota). Por ixo, no ye imposible que si a chen s'arreplega a o costau d'o fogaril, si salta una "purnica" u te biene una particla de fumo puedas dizir: "m'ha beniu una chislica d'ixo u d'ixo atro...", pero en o sentiu de coseta muito menuda, nunca como sinonimo de purna. Por zierto, s'emplega asabelo lo diminutibo de purna, "purnica". En Andorra s'emplegan as dos formas de diminutibo, "ico, ica" y "ete, eta". Mi mai, por exemplo, fa un emplego intensismo d'os diminutibos en "eta", qu'en Andorra fa tiempo que retaculan a garras templadas. U siga, que ya poquetas personas emplegan "purneta", por exemplo, agora o emplego más usual _y usual en cuasi tot Aragón_ sería "purnica".
Por zierto, dende que tiengo memoria, si bella begada m'ha dentrato bella coseta en o güello, bella particla atmosferica por exemplo, yo (y a chen que charra castellano-aragonés en Andorra) perén he dito: "M'ha dentrau una chislica (u chislicas) en esti ojo". U siga que chisla, u chislica, u chisleta, tamién s'emplega en iste sentiu de particla atmosferica. En fin, que ta estar chiqueta la chisla, da chuego, mozet, se podería estar charrando buenos ratos y asobén. Por zierto, en Andorra se diz "asoben", sin l'azento final. Yo mesmo lo emplego, ya con poquetas personas, con mi pai por exemplo, porque ya cuasi no se diz.
Sobre aspectos lingüisticos d'o Sur d'a probinzia de Tergüel (y sí, Tergüel en aragonés, como perén han dito y dizen os yayos, no Teruel)
ya miraré de localizar recursos. Marco Negredo en a suya pachina de Fuenferrada creigo que tien bellas cosas, en cualsiquier caso ye un eszeuzional conoxedor d'istos temas, o mesmo que Chusé Antón Gracia Ginés y atros miembros d'a CREABA.
Que te baigan asabelo de bien os estudeos. Con os míos millors deseyos. Chuan Chusé Bielsa — 15-01-2006 01:42:23
Comentar